"Blindelings aannemen dat informatietechnologie leidt tot verspreiding van democratie is overduidelijk een mislukte strategie gebleken" (Marietje Schaake, De Tech Coup, p. 17).
In deze verkiezingsweek deel ik inzichten over hoe Big Tech onze democratie beïnvloedt. Maar vooral wil ik je oproepen om woensdag te gaan stemmen! Daarom deze week een kleine, maar belangrijke overstap die minder tijd kost dan bijvoorbeeld het veranderen van e-mail: overstappen naar een privacy-vriendelijke browser en zoekmachine. Zo houd je genoeg tijd over om ook te stemmen woensdag aanstaande.
In de jaren '70 en '80 legden vrouwelijke (Si apre in una nuova finestra) en mannelijke internetpioniers (Si apre in una nuova finestra) de basis voor het internet zoals wij dat nu kennen. Zij stonden voor universele toegang tot informatie en kennis, technologische decentralisatie en het vermijden van gezag dat van bovenaf wordt opgelegd. De Cypherpunk-beweging (Si apre in una nuova finestra) was bezorgd dat overheden nieuwe technologieën zouden gebruiken om de bevolking te bespioneren (Marietje Schaake, De Tech Coup). Maar de huidige "techleiders varen [...] uiterst succesvol in het ontwijken van regelgeving en laten liever hun commerciële softwarecode regeren" (Marietje Schaake, De Tech Coup, p. 32).
Obama (Si apre in una nuova finestra) wist in 2009 mede dankzij nauwe samenwerking met socialmediabedrijven de verkiezingen te winnen. Inmiddels zijn de Big Tech-leiders steeds meer bondgenoten van de staat geworden. Dat was duidelijk te zien bij het diner met de CEO’s van de grote techbedrijven in het Witte Huis (Si apre in una nuova finestra) afgelopen najaar; het tegenovergestelde van waar de pioniers voor stonden.
Lees vooral het boek De Tech Coup (Si apre in una nuova finestra) van Marietje Schaake voor de ontluisterende ontwikkelingen rondom de banden tussen Big Tech en de staat; al in 2016 zat de top van de grote techbedrijven aan tafel bij Trump (Si apre in una nuova finestra).
Deze ontwikkelingen beperken zich allang niet meer tot de VS. Ook in Nederland hebben Big Tech, vooral via social media, invloed op de verkiezingen. De organisatie Post-X Society (Si apre in una nuova finestra) coördineert het Hybrid Election Integrity Observatory (Si apre in una nuova finestra): een consortium dat de integriteit van het verkiezingsproces onderzoekt. Hun recente bevindingen (Si apre in una nuova finestra) over de Tweede Kamerverkiezingen in 2025 zijn helder:
Ingekochte trollenlegers die berichten van politici liken en delen;
Steeds extremere AI-gegenereerde content, haatzaaiende content in live-streams, zonder adequate moderatie;
Rapportagefuncties van platformen om deze content te beoordelen en verwijderen bleken niet te werken;
Ondanks nieuwe EU-regels (Si apre in una nuova finestra) voor meer transparantie waren dit de minst transparante verkiezingen van Nederland omdat de platforms hier ieder anders mee omgingen.
Tot slot concludeert het observatorium: "Tot slot brengt ons observatorium een onhoudbare situatie aan het licht. De monitoring van systemische risico's voor onze democratische processen is op dit moment afhankelijk van maatschappelijke organisaties met beperkte middelen. De platforms kunnen vrijuit zachte beloftes doen, gratis gebruikmaken van het werk dat wij verzetten, en hoeven nauwelijks verantwoording af te leggen."
En dat is precies wat Marietje Schaake beschrijft beschrijft: "de geleidelijke erosie van democratie in onze tijd wordt versneld door de groeiende macht van technologiebedrijven zonder dat daar tegenmacht tegenover staat".
Ook tijdens de gemeenteraadsverkiezingen blijkt dat de moderatie door platformen faalt. Meta, het moederbedrijf van onder andere Facebook en Instagram, verbood politieke reclame om te voldoen aan de nieuwe EU-regels (Si apre in una nuova finestra). Deze regels zijn bedoeld om transparantie te vergroten en desinformatie en buitenlandse inmenging tijdens verkiezingen te verkleinen. Toch blijven (lokale) partijen gewoon doorgaan met adverteren (Si apre in una nuova finestra) op sociale media.
Dit is slechts het 'topje van de ijsberg' als het gaat om invloed van Big Tech op onze democratie. In een volgende post ga ik hier dieper. Wil je nu al meer weten? Luister of lees dan:
Podcast Subcurrents - Aflevering 3 (Si apre in una nuova finestra) van Gerbrand Oudenaarden met Pieter van Boheemen (Post-X Society) over hoe sociale media onze verkiezingen beïnvloeden.
Het rapport van het verkiezingsobservatorium (Si apre in una nuova finestra) over de rol van social media op de Tweede Kamerverkiezingen 2025.
Het boek De Tech Coup (Si apre in una nuova finestra) van Marietje Schaake.
Stap over op een privacy-vriendelijke webbrowser en zoekmachine
Jouw browser is niet alleen een toegangspoort naar alle informatie op het wereldwijde web, het is ook een toegangspoort naar jouw persoonlijke data. Veel van die data wordt gedeeld of verkocht aan derde partijen. Zo toonde onderzoeksplatform Investico (Si apre in una nuova finestra) vorige maand pijnlijk aan dat online drogisten massaal gevoelige informatie doorspelen aan Facebook en Google.
Ook zoekmachines verzamelen veel data op basis van jouw zoekgedrag. En wie kan bepalen wat mensen vinden als ze ergens naar zoeken, heeft veel macht (Bits of Freedom (Si apre in una nuova finestra)).
Google Chrome is wereldwijd de populairste browser, met in februari 2025 een marktaandeel in views van 69% (Si apre in una nuova finestra). Safari (Apple) volgt met 16%, Edge (Microsoft) met 5,5%. Onder de zoekmachines (Si apre in una nuova finestra) domineert Google met 90%, gevolgd door Bing (Microsoft) met 5% en Yahoo! met 1%.
Alternatieven voor de browser
Overwegingen voor het kiezen van een browser zijn onder andere:
Aanbevolen alternatieven zijn:
Aanbevolen door Bits of Freedom zijn: Firefox (Si apre in una nuova finestra) en Brave (Si apre in una nuova finestra). Ze verzamelen nauwelijks gebruikersgegevens, maar zijn gevestigd in de VS.
Het alternatief dat ik zelf gebruik is Ecosia (Si apre in una nuova finestra), omdat 100% van de winst naar de planeet gaat, er wordt miniaal data verzameld en Ecosia is gevestigd in Duitsland.
Andere EU-alternatieven vind je hier: https://european-alternatives.eu/category/web-browsers (Si apre in una nuova finestra).
Alternatieven voor de zoekmachine
Aanbevolen door Bits of Freedom zijn Startpage (Si apre in una nuova finestra) (Nederlands) en DuckDuckGo (Si apre in una nuova finestra) (VS). Beide gebruiken niet-gepersonaliseerde reclame.
Zelf gebruik ik ook Ecosia (Si apre in una nuova finestra) als zoekmachine. Bij iedere 40 zoekopdrachten plant Ecosia een boom.
Andere EU-alternatieven vind je hier: https://european-alternatives.eu/category/search-engines (Si apre in una nuova finestra).
Overstappen
Overstappen is eenvoudig. Probeer meerdere opties uit en ontdek wat jij prettig vindt.
Download en installeer de webbrowser op jouw computer of mobiel.
Stel de nieuw browser in als standaard.
Pas de zoekmachine aan: pas de instellingen in je webbrowser aan zodat deze gebruikmaakt van de door jou gekozen zoekmachine. Dit kan meestal via Menu > Instellingen > Zoeken of Zoekmachine.
Zet privacy-instellingen aan voor veilig browsen. Tips voor Firefox en Brave vind je bij Bits of Freedom (Si apre in una nuova finestra) en voor Ecosia hier (Si apre in una nuova finestra).
Importeer favorieten: uit je oude browser.
Firefox biedt een importeerassistent om gegevens van een andere browser te importeren.
Voor andere browsers kun je eenvoudig een bestand met jouw favorieten exporteren uit Google Chrome en importeren in jouw nieuwe browser.
Dit stappenplan is gebaseerd op het stappenplan van Bits of Freedom (Si apre in una nuova finestra) met enkele aanvullingen.
Succes met jouw overstap! Laat het weten als je vragen hebt of suggesties voor de lijst met alternatieven of het stappenplan.
Data
16/03/2026