Waarom Europese uitgevers de aanval openen op Google

“Google gebruikt zijn marktmacht om content van uitgevers af te pakken zonder toestemming en zonder eerlijke vergoeding” 

Door Peter Vandermeersch

De verhouding tussen de Europese journalistiek en techgigant Google heeft deze week een nieuw kookpunt bereikt nadat de European Publishers Council (EPC) een formele mededingingsklacht indiende bij de Europese Commissie tegen Google en moederbedrijf Alphabet.

De EPC is een organisatie die de belangen behartigt van de grootste mediabedrijven in Europa, waaronder ook mijn eigen bedrijf Mediahuis, en fungeert als een cruciale stem voor de sector in geschillen over mededinging en auteursrecht. Volgens de klacht misbruikt Google zijn machtspositie in zoekdiensten.

Centraal in de klacht staat de stelling dat Google Search structureel verandert van een “zoek- en doorverwijzingsmachine”, die de bezoeker naar de website van de krant bracht naar een “antwoordmachine” die gebruikers binnen de eigen omgeving houdt. Google gebruikt hoogwaardige journalistiek als input voor AI-training om antwoorden te formuleren die als substituut fungeren voor het oorspronkelijke journalistieke werk. Dat dreigt de uitgevers te verstikken.

De cijfers uit de klacht zijn onthutsend: bij meer dan 40 procent van de informatieve zoekopdrachten op Google verschijnen inmiddels AI-samenvattingen. In de conversatie-achtige “AI Mode” van Google leidt zelfs minder dan 5 procent van de zoekopdrachten nog tot een klik naar de website van een uitgever. Hiermee verschuift de economische waarde van journalistiek naar Google, terwijl de uitgevers wel de kosten dragen voor de productie.

Christian Van Thillo, voorzitter van de EPC en topman van DPG Media dat met merken als de Volkskrant of Het Laatste Nieuws vooral in België en Nederland actief is, benadrukte deze week dat dit geen strijd tegen de technologie zelf is. “Deze klacht gaat niet over het tegenhouden van innovatie of kunstmatige intelligentie. Het gaat om het stoppen van een dominante poortwachter die zijn marktmacht gebruikt om content van uitgevers af te pakken zonder toestemming, zonder eerlijke vergoeding en zonder uitgevers een realistische manier te bieden om hun journalistiek te beschermen.”

Uitgevers staan volgens de EPC voor een onhoudbare keuze: ofwel toestaan dat hun werk gratis wordt geëxploiteerd voor AI-training en AI-samenvattingen, ofwel kiezen voor een zogenaamde opt-out die in de praktijk leidt tot verminderde zichtbaarheid of zelfs volledige uitsluiting uit de Google-zoekresultaten. Omdat Google een onvermijdelijke handelspartner is, is deze keuze voor veel uitgevers commercieel onhaalbaar.

Een belangrijk element in de klacht is dat Google, in tegenstelling tot sommige andere AI-aanbieders, grotendeels afziet van structurele licentieovereenkomsten met nieuwsuitgevers voor AI-gebruik. Door toegang tot content te blijven verkrijgen via Search verstoort Google de ontwikkeling van een gezonde licentiemarkt, wat de rechten van uitgevers onder de Europese auteursrechtrichtlijnen in de praktijk uitholt.

De schade van deze praktijken is volgens Van Thillo structureel en onomkeerbaar. Het gaat verder dan alleen misgelopen advertentie-inkomsten maar raakt de directe relatie tussen het merk en de lezer, het verlies van data en abonnementen.

Vooral kleinere, regionale en gespecialiseerde uitgevers dreigen als eerste uit de markt te verdwijnen. Dit brengt de mediapluriformiteit en de democratische weerbaarheid in gevaar. Voor de lezer betekent dit dat de betrouwbare informatie waar AI-systemen op teren in de toekomst simpelweg niet meer geproduceerd kan worden als de onafhankelijke pers omvalt.

Hoewel Google nog niet specifiek op deze klacht heeft gereageerd, liet het bedrijf eerder weten dat dergelijke onderzoeken het risico dragen de innovatie te verstikken in een markt die volgens hen competitiever is dan ooit. Het bedrijf gaf aan te willen blijven samenwerken met de nieuwsindustrie aan AI-gerelateerde producten.

De klacht van de EPC is een belangrijke aanvulling op een formeel onderzoek dat de Europese Commissie in december 2025 al opende naar de AI-praktijken van Google. De uitgevers eisen nu concrete maatregelen: afdwingbare controle over hoe hun content voor AI wordt gebruikt, transparantie over de impact op het bezoekverkeer en een eerlijke licentiestructuur die de werkelijke economische waarde van journalistiek weerspiegelt.

Het belang van de zaak kan niet worden overschat. De uitkomst zal mee bepalen of er in het AI-tijdperk nog een levensvatbaar model blijft bestaan voor professionele verslaggeving in Europa.