Dit is mijn zevende post in mijn reeks over mijn overstap naar digitale vrijheid. In deze blog bespreek ik de impact van deze recente AI-toepassingen en hun destructieve consequenties. Toegegeven, dit is geen 'overstap-blog' omdat ik zelf geen dagelijkse AI-gebruiker ben. Daarom deel ik vooral mijn oproep (met praktische tips) om bewuster om te gaan met generatieve AI en waar mogelijk het gebruik te reduceren. Dit om de schadelijke impact van jouw digitale keuzes te beperken.

Wat is generatieve AI?

AI is een containerbegrip voor verschillende technieken waarbij computers op basis van algoritmes "slimme" taken uitvoeren. In deze blog richt ik mij op de meest in het oog springende toepassing: generatieve AI met een chatfunctionaliteit. Bekende voorbeelden zijn: ChatGPT, CoPilot en Claude.

Deze AI-toepassingen bestaan uit verschillende componenten:

• een chatinterface waarin je via prompts vragen of opdrachten aan het model stelt;

• het model: de rekenregels en programmeercode die jouw prompts analyaseren en antwoorden genereren. Vaak gebaseerd op Large Language Models (LLMs) die zijn getraind op enorme hoeveelheden data om patronen te herkennen en te reproduceren.

• de trainingsdata die het model gebruikt om antwoorden te genereren.

Meer weten over AI? De Nationale AI cursus is een aanrader: leuk om te doen, toegankelijk en informatief.

Nieuw leiderschap en besef van urgentie nodig

Vanaf de jaren '70 van de vorige eeuw kreeg de computersector steeds meer impact op processen en de maatschappij. De sector stond niet meer los van andere sectoren maar de bron van veranderingen binnen die andere sectoren. Deze verticalisering wordt door strategie-onderzoekers de vierde industriële golf genoemd. Al in 2019 onderkende Bob de Wit in een artikel voor de Bilderberg Conferentie dat bij deze verticalisering de combinatie van technologieën komt, waardoor belangrijke fundamenten van de huidige samenleving worden aangetast. Hij roept op tot nieuw leiderschap: "In de geschiedenis zijn overgangen naar een volgende maatschappijstructuur gepaard gegaan met conflicten en revoluties. Om ervoor te zorgen dat de transitie naar een toekomstige samenleving minder conflictueus en revolutionair verloopt is nieuw leiderschap en besef van urgentie nodig".

Nu, 7 jaar later, ervaren we de impact van de verticalisering en combinatie van nieuwe technologieën meer en meer. Er wordt ons voorgehouden dat het vooruitgang is, maar de destructieve consequenties zijn enorm terwijl het nodige nieuwe leiderschap ver te zoeken is. Marietje Schaake formuleert het in het boek De Tech Coup als volgt: "de decennia waarin democratieën technologisch vooropliepen en een sterkere positie hadden op het wereldtoneel zijn door politieke leiders niet benut om wereldwijde normen vast te stellen of een duidelijke agenda te formuleren voor behoud van democratische beginselen."

Collateral damage?!

Het gebrek aan nieuw leiderschap, het stellen van kaders, en het maken van afspraken (en wetten) voor de nieuwe toepassingen van AI waarmee we nu worden overspoeld, maakt dat de schadelijke consequenties aanzienlijk zijn.

Het wordt afgedaan als "collateral damage": de nieuwe toepassingen brengen zoveel vooruitgang dat we de schade aan mens, maatschappij en klimaat voor lief moeten nemen. Collateral damage, onbedoelde schade, is mogelijk als eufemisme bedacht door de United States Armed Forces tijdens de Vietnamoorlog (zie Wikipedia) Dat dit de oorsprong van deze communicatietactiek is, zegt al genoeg over de motieven van de techbro's. Marietje Schaake formuleert in De Tech Coup: "in toenemende mate hebben de keuzes die bedrijven maken de machtige rol die ze overal ter wereld spelen onderstreept, van de geopolitiek tot het beheren van satellietconstellaties en het organiseren van verkiezingen" en "digitale technologieën die ooit beoogden mensen overtal ter wereld te bevrijden, hebben in plaats daarvan bijgedragen aan afnemende standaarden, krimpende vrijheden en verzwakte instituties."

Maar weegt die schade op tegen de paar minuten die je bespaart met het sneller kunnen opstellen van een e-mail of de uren en het geld dat je bespaart met het vibecoden van een website?

Hier een beperkte bloemlezing van die schadelijke effecten:

• Gestolen trainingsdata: Miljoenen webpagina's en creatieve werken zijn gescraped zonder toestemming of compensatie. Dit is direct in strijd met EU-regelgeving die intellectueel eigendom beschermt. In het rapport Unlawful by Design: Exposing the Human Rights Costs of Generative AI documenteert Amnesty International ernstige risico’s bij het grootschalig ‘scrapen’ (automatisch gegevens van internet halen) en verwerken van data.

• Bias (vooroordelen/vooringenomenheid): AI-systemen versterken bestaande discriminatie Council of Europe. De bias kan in de trainingsdata zitten doordat wat op internet staat geen proportionele weergave is van de wereld. Over en van mensen die niet digitaal vaardig zijn of geen toegang hebben tot internet staat bijvoorbeeld minder data. Ook kan de bias in het model zelf zitten. In rekrutering discrimineren AI-tools tegen vrouwen en minderheden Bestjobsearchapps. De EU AI Act erkent dit als "high-risk" en verplicht bias testing.

• Arbeidsuitbuiting: Data-labelers in onder andere Kenia en Colombia werken onder erbarmelijke omstandigheden voor een paar dollar per dag OECD.ai. Zij zorgen ervoor dat een AI bijvoorbeeld 'weet' wat een hond is door bij duizenden afbeeldingen aan te geven wat wel en wat geen hond is. Meer toelichting over deze misstanden op PrivacyInternational.org.

• Milieuschade: Eerder schreef ik al over de impact op het klimaat van ons digitale gebruik waaronder AI. Uit onderzoek van Alex de Vries-Gao blijkt dat AI-systemen in 2025 een CO₂-voetafdruk kunnen hebben van een wereldstad als New York en evenveel water kunnen verbruiken als we wereldwijd in één jaar aan flessenwater drinken.

• Manipulatie: AI's "ja-knik"-gedrag ondermijnt kritisch denken. In het Engels is hier de term sycophancy voor: onoprechte vleierij om voordeel te behalen. De chats van bekende AI-toepassingen zijn geprogrammeerd om onze beste vriend te zijn. Roxane van Iperen schrijft in haar indringende essay dat het ons lui maakt en waarschuwt voor een nieuwe generatie 'postgeletterden', mensen die niet meer zelf een tekst kunnen schrijven. Het betekent: je losgemaakt hebben van het zelf schrijven of typen. Zelf doen is verleden tijd. Daarbij vult AI zelf de gaten in als informatie ontbreekt. Zo zijn er al verschillende advocaten op de vingers getikt omdat zij met verwijzingen kwamen naar niet-bestaande jurisprudentie Nos.nl.

Van het woord "collateral damage" gaat een soort onschuld uit, alsof de schadelijke consequenties van AI onvermijdelijk zijn. Maar dat is natuurlijk onzin. Juist door middel van AI is prima inzichtelijk te maken wat de impact op mens, maatschappij en milieu is. Er zal dus ook paal en perk aan gesteld kunnen en moeten worden. En op persoonlijke schaal: laatst zei iemand "ik blijf AI (chat) gewoon gebruiken want die data is nu toch al gestolen". Wat kul is, want als ik zeg "ik blijf in deze villa wonen want die paar miljoen heb ik toch al gestolen" werkt dat toch echt niet. Het argument van "de schade is toch al aangericht" is een excuus om verantwoordelijkheid te ontwijken, terwijl bewuste keuzes voor ethische alternatieven juist wél mogelijk zijn.

Op Europees niveau is sinds 2024 de AI-verordening in werking getreden en worden de bepalingen stap-voor-stap van kracht. De AI-verordening stelt regels voor de ontwikkeling en het gebruik van AI-systemen. Ook geeft de wet rechten aan burgers die in aanraking komen met AI-systemen (DigitaleOverheid.nl).

Maar laten we niet wachten tot alle regels in werking zijn en ook daadwerkelijk gehandhaafd worden. We kunnen tegelijkertijd zelf kiezen om AI bewuster in te zetten, ons gebruik van AI beperken en/of ons verzetten tegen de snelheid van de ontwikkelingen en de 'collateral damage'.

Read, Reduce and Resist

Read
Informeer je over AI, wat het is, wat het kan en vooral ook wat het niet kan en wat de consequenties zijn van AI.

• Boek De Machtscode van Marietje Schaake: In dit heldere pamflet ontleedt technologie-expert Marietje Schaake de machtsstrijd achter AI en laat ze zien hoe Europa en Nederland daar een politiek antwoord op moeten formuleren.

• Essay Ik zie wat ik Geloof van Roxane van Iperen: een indringend essay over Big Tech als architect van de nieuwe werkelijkheid.

• Volg de Nationale AI-cursus: online in je eigen tijd, in het Nederlands. Toegankelijk en duidelijk.

Reduce
Mocht je toch een AI-toepassing willen gebruiken, probeer het gebruik dan te beperken en gebruik alternatieven die de collateral damage proberen te beperken:

• Zet de AI-optie in jouw zoekmachine uit en stel jouw eenvoudige informatie-vragen aan de zoekmachine.

• Gebruik AI bewust voor een specifieke taak waar het voor geschikt is.

• Gebruik een ethisch alternatief, bijvoorbeeld Thaura.ai - open-source model met ethische 'guardrailes'. Gebruikt minder energie dan de meest bekende modellen omdat niet alle parameters voor iedere vraag worden gebruikt, enkel die nodig zijn.

• Of draai een lokale AI zodat jouw input en data ook niet gebruik worden voor training van het model: Jan.AI, OLMO2. Zie hiervoor ook Bits of Freedom.

Resists
Er komt steeds meer protest op AI vanuit verschillende bewegingen NOS.nl omdat de destructieve consequenties te groot zijn en de ongebreidelde impact op de samenleving te snel en sterk. Ook Paus Leo XIV laat zich in zijn eerste encycliek 'Magnifica humanitas' kritisch uit over de snelle technologische ontwikkelingen en AI in het bijzonder. Hij roept op tot ontmanteling: "to disarm does not mean rejecting technology, but preventing it from dominating humanity".

Initiatieven voor inspiratie:

• Pause.ai: een initiatief door vrijwilligers en communities om een wereldwijde pause van de meest krachtige vrij toegankelijke AI-oplossingen in te lassen "until we know how to build them safely and keep them under democratic control".

• The AI Resist List: inspirerend overzicht van verschillende initiatieven die op verschillende manieren de macht van de grote "AI-empires" willen tegengaan.

En dit artikel met de krachtige felle woorden aan studenten van "The Daily Show" host en standup comedian Ronny Chieng: "I'm here to tell you the mission of your generation is to destroy AI."

Afsluitend

Deze oproep van Ronny Chien is een krachtige afsluiter. Deze zwak ik iets af omdat ik duidelijk wil maken dat ik niet tegen AI ben, maar maar wel tegen de ongebreidelde toepassing ervan zonder vangrails en met destructieve consequenties.

Dit is de zesde post in mijn serie over mijn overstap naar digitale autonomie (en van Big Tech af).

Als onderdeel van mijn overstap kijk ik ook steeds meer naar wat ik écht nodig heb en wat ik écht wil (blijven) gebruiken aan digitale diensten. Door alle gratis diensten en opslag leek dat nooit echt nodig, maar de ongebreidelde opslag van onze digitale 'dozen op zolder' kost enorm veel CO₂-uitstoot, water en schaarse grondstoffen.

Onlangs stapte ik over naar een nieuwe cloud en heb ik mijn foto's flink opgeschoond: per-ongeluk-screenshots, foto's van verkochte items en dubbele foto's heb ik verwijderd. Zo ook de fotoseries van 50+ foto’s die mijn dochtertje met regelmaat maakt.

Hebben we al die apparaten echt nodig?

Naast jouw bestanden en foto’s, kost ook het gebruik van apparaten veel dataverkeer en -opslag. In de podcast Schaduwoorlog over de gebrekkige beveiliging van beveiligingscamera's en slimme deurbellen wordt de vraag gesteld of we al die camera's in onze privé- en publieke ruimte wel echt nodig hebben. Dat geldt voor alle apparaten die via internetverbindingen gegevens uitwisselen: het internet of things. Is het even een leuke gadget, of voegt het echt iets toe?

Alexander Klopping is erg enthousiast over de AI-ketting van Plaud waarmee gesprekken worden opgenomen en getranscribeerd. Maar is dit echt nodig? Wat kost het aan elektriciteit en watergebruik als je continu gesprekken opneemt, laat transcriberen en opslaat? Wat betekent dit voor jouw privacy en vooral van degenen in jouw buurt?

Regulering ontbreekt

Gartner geeft in haar jaarlijkse vooruitblik op technologische trends aan dat de ontwikkelingen elkaar in hoog tempo blijven opvolgen. De macht die techbedrijven hebben neemt daardoor nog meer toe. Maar regulering ontbreekt, ook ten aanzien van de uitstoot en impact op onze leefomgeving.

De nieuwe staatssecretaris van Digitale Zaken en Soevereiniteit (Willemijn Aerdts) valt onder het ministerie van Economische Zaken. Dat maakt dat het kabinet een economisch perspectief heeft op digitalisering, zo stelt Felienne Hermans (hoogleraar Computer Science Education aan de VU) in dit artikel in Vrij Nederland. Regulering ten aanzien van klimaat, energie- en watergebruik is daarmee voorlopig niet aan de orde, laat staan ten aanzien van sober omgaan met digitalisering. Economische groei blijft het devies.

In een column brengt Lode Lauwaert, professor techniekfilosofie aan de KU Leuven het perspectief naar voren dat AI ook kan bijdragen aan het klimaatprobleem. Hij concludeert: “AI is niet de grootste klimaatzondaar en kan bovendien een rol spelen in de energietransitie”. Hier komt het aloude dogma terug dat technologie de wereldproblemen kan oplossen. Tot nu toe is er zeker vooruitgang geweest door technologie, maar wel tegen hoge kosten zoals toename van ongelijkheid, oprekken van ethische en morele grenzen en een grote impact op het klimaat en onze leefomgeving. Enkel spreken van een ‘ecologisch prijskaartje’ doet de impact van AI tekort en sluit de weg naar een maatschappelijke debat over principiële keuzes af. Gelukkig wordt die discussie wel gevoerd, ook in de reacties op deze column.

Inzicht in jouw digitale voetafdruk

Ondertussen loopt onze digitale voetafdruk met iedere digitale ontwikkeling op naar forse ecologische rekening. Alex de Vries-Gao onderzocht dat AI-systemen in 2025 een CO₂-voetafdruk kunnen hebben van een wereldstad als New York, en evenveel water kunnen verbruiken als we wereldwijd in één jaar aan flessenwater drinken.

Op de website E-missions.nl staan verschillende impact-calculatoren die jouw digitale voetafdruk inzichtelijk maken. Tien e-mails per dag, waarvan 3 met bijlagen, kost jaarlijks aan energieverbruik 37,5 kWh en geeft een uitstoot 12,3 kg CO2. Dat staat gelijk aan ruim 800 kilometer rijden met een elektrische auto. Bewuster omgaan in ons digitale gedrag is een verantwoordelijkheid die we wat mij betreft moeten en kunnen nemen.

Wat is jouw digitale voetafdruk? Ga jij ook opruimen en jouw gebruik proberen te minderen?

Digitale soberheid

Bij de kick-off van het netwerk Digital Pathways to Sustainability van de Universiteit van Utrecht in maart 2026 leerde ik de term digital sobriety oftewel: digitale soberheid. Een interessant onderzoeksveld dat verkent hoe we als maatschappij bewuster kunnen zijn van de impact van technologie op ons leven en op onze leefomgeving. Zowel in tijd en aandacht als de impact op ons klimaat.

Ik kon daar meteen mijn nieuwe Light Phone laten zien: "Light Phones are simple devices with quality tools, designed to be used as little as possible." Toegegeven: het is nog flink wennen aan een telefoon zonder apps, maar het geeft rust en ruimte voor andere dingen in het leven.

En uiteraard red ik het niet geheel met deze app-loze telefoon bij online bankieren, het doen van mijn belastingaangifte en opzoeken hoe laat de voetbalwedstrijden van mijn zoon zijn. Dus mijn oude iPhone pak ik er af en toe nog bij, maar een stuk minder dan eerst.

Digitaal afval tastbaar maken

Naast sober zijn in gebruik van digitale diensten is het ook goed om bewust te zijn van ons digitale afval. Martijn van Loon, digital designer, doet hier onderzoek naar in zijn project Invisible Debris: "As a society we are digitizing at a rapid pace, but we are only limitedly aware of its physical impact. Much data remains unused, is waste, stored in data centers that use energy, water and cause emissions. How do we make this digital waste tangible and sensible within our field?"
Eerder maakte hij een fysieke installatie om digitaal afval tastbaar te maken tijdens de Dutch Design Week.

Tijd voor een digitale vuilnisdag!

Hoe minder je gebruikt, hoe minder digitaal afval je produceert, hoe minder er hoeft te worden opgeslagen in energieslurpende datacenters. Maar ook het afval dat er al is verdient aandacht. Net zoals je fysiek afval scheidt en wegbrengt, loont het om regelmatig je digitale zolder op te ruimen.

Die 50+ bijna identieke foto’s van mijn dochtertje? Ik bewaar bovenstaande screenshot, de foto's zelf heb ik verwijderd. Het doorscrollen van mijn foto-bibliotheek is meteen veel leuker!

Hierbij nog een lijstje verzamelde tips om jouw digitale vuilnis te minderen en weg te brengen.

Mail

• Ruim je inbox op: verwijder oude nieuwsbrieven, statusmails van bestellingen en verzonden mails die je niet meer nodig hebt.

• Sla grote bijlagen op in je cloud of lokale opslag in plaats van ze in je mailbox te laten staan.

• Stuur geen bijlagen maar deel een link naar het document, of maak een bijlage zo klein mogelijk.

Cloud & foto's

• Bekijk je grootste bestanden en verwijder wat je niet meer nodig hebt.

• Scroll regelmatig door je fotobibliotheek en verwijder dubbele foto's, screenshots en foto's van verkochte items.

• Maak van je mooiste foto's een digitaal fotoboek — zo bewaar je herinneringen zonder een eindeloze bibliotheek.

Zoekmachine

• Zet 'autocomplete' uit in de instellingen: dit verlaagt je verbruik al met een factor 15.

• Gebruik geen AI voor feitelijke zoekopdrachten waarbij een gewone zoekmachine volstaat.

Social media

• Zet automatisch afspelen van video's uit. Een video verbruikt tot 10x zoveel energie als een afbeelding.

• Wees spaarzaam met het plaatsen van afbeeldingen: 1 afbeelding kost evenveel energie als 1.000 tekstberichten.

Apps & digitale diensten

• Loop kritisch door je apps en abonnementen: al deze diensten bewaren data en houden servers draaiende. Verwijder apps die je niet gebruikt en sluit je account.

Tijd dus voor een nationale digitale vuilnisdag! Wanneer zullen we die plannen?

Vorige week schreef ik over mijn overstap naar cloudopslag van ProtonDrive en theGood.Cloud. Ook dat ging vlot. Deze week wilde ik een stap verder: bestanden delen met anderen én hen rechten geven om bestanden te bewerken en toe te voegen. Dat bleek toch wat meer voeten in de aarde te hebben.

ProtonDrive
Een map met bestanden delen kan via een openbare link of door mensen uit te nodigen via hun e-mailadres. Praktisch obstakel: de ander moet daarvoor een (gratis) account aanmaken bij Proton. Geen ramp, maar de drempel voor samenwerking ligt daarmee wel iets hoger dan je misschien gewend bent. Bovendien ondersteunt Proton niet alle bestandsformaten, waardoor direct bewerken in de browser niet altijd lukt. Markdown-bestanden (.md) worden bijvoorbeeld niet ondersteund — en dat voelt voor mij inmiddels als een gemis. Dankzij de inzichten van Martijn Aslander ben ik er een echte fan van geworden. Markdown is een manier om tekstbestanden simpel te houden en zijn daardoor platformonafhankelijk, toekomstbestendig en kent geen vendor lock-in: precies waar digitale autonomie om draait.

theGood.Cloud
Bij theGood.Cloud lukte het eenvoudig om bestanden te delen met anderen om mee te lezen met een link en wachtwoord. Maar ik wilde dat anderen ook in de bestanden konden werken en zelf bestanden kunnen toevoegen. Hier liep ik tegen een foutmelding aan: "Fout bij aanpassen van de share: Publieke upload uitgeschakeld door de systeembeheerder." De FAQ bood geen uitsluitsel, dus stuurde ik een mail naar de helpdesk. Binnen een paar uur kreeg ik een helder antwoord: met een Individueel abonnement kun je bestanden alleen ter inzage delen, samenwerken is voorbehouden aan het Family-abonnement. Na die upgrade werkte alles zoals ik het wilde. De betaling van het eerste abonnement kreeg ik binnen een dag teruggestort.

Binnenkort ga ik in gesprek met Anco Scholte ter Horst van theGood.Cloud om te kijken hoe de onboarding soepeler kan. Want dit verdient een betere wegwijzer — niet omdat het systeem slecht is, maar omdat het toch even onwennig is in een nieuwe omgeving. Mooi dat hier vanuit theGood.Cloud ruimte voor is!

Eerlijk vergelijken
Er bestaat een hardnekkig idee dat Europese digitale diensten minder gebruiksvriendelijk zijn dan hun Amerikaanse tegenhangers. Dat verdient nuance. Wie even denkt aan samenwerken via MS365 (Teams), weet dat het daar ook niet vanzelf gaat. Werkruimtes die spontaan opduiken, berichten die je kwijtraakt, onduidelijkheid over wie wat waar heeft gedeeld. Zelf had ik in een project de grootste moeite om de definitieve versie van een document te vinden in Sharepoint, ondanks afspraken die we daarover hadden gemaakt. Er zijn veel, heel veel keuzes te maken hoe goed samen te werken met MS365, zo schreef ook Frankwachting.

Het verschil is wel dit: bij Big Tech betaal je met je data en je afhankelijkheid. De invloed die grote techbedrijven hebben op ons dagelijks leven, onze communicatie en onze samenleving is inmiddels enorm — en groeit nog steeds. Overstappen naar Europese alternatieven is voor mij ook een bewuste daad van verzet. Het kost tijd, moeite en gewenning, voor mij is dat meer dan de moeite waard om baas te zijn over mijn eigen data.

En die keuze wordt steeds concreter: de Open Cloud Alliantie is recent opgericht als Europees alternatief voor de grote Amerikaanse platformen. Steunen door te gebruiken is ook een vorm van bijdragen.

Stap over, wen aan de nieuwe omgeving en draag zo bij aan de doorontwikkeling van deze diensten. Hulp nodig? Neem gerust contact op.

Die datacenters zijn geen onzichtbaar wolkendek, maar gigantische fabrieken vol met kasten, racks en servers die bergen data opslaan. En dat kost enorm veel elektriciteit. Niet alleen om de servers zelf te laten draaien, ook om ze koel te houden met airconditioning. Dat koelen kost naast stroom ook veel water en grondoppervlak. Kortom: "de cloud is een fabriek met een flinke schoorsteen".

Het aantal datacenters in Nederland neemt toe, net als het energieverbruik: het verbruik stond in 2024 al gelijk aan 2 miljoen huishoudens. Naast dat we als land kritischer moeten kijken naar deze impact, is het belangrijk om zelf na te gaan waar en hoe je jouw data opslaat en hoe veilig dat gebeurt.

De ‘cloud’: een containerbegrip

De term ‘cloud’ is een verzamelnaam geworden voor allerlei digitale diensten. Grote techbedrijven koppelen hun applicaties aan cloudopslag, waardoor je data automatisch online wordt opgeslagen en ook de applicaties vaak online staan. Zo is het bijna onmogelijk om Microsoft-Office nog lokaal te gebruiken omdat Microsoft365 geheel in de cloud draait.

In deze post focus ik op de overstap naar een andere cloud voor de opslag van bestanden en data. Later kijk ik ook naar alternatieven voor digitale diensten zoals Office-pakketten en samenwerkingsplatforms, die vaak aan een cloudopslag verbonden zijn. Hieronder noem ik alvast kort wat opties per cloud-alternatief, al heb ik die nog niet diepgaand onderzocht.

Waarom overstappen op een andere cloud?

Waarom overstappen als jouw gegevens in een datacenter in Nederland worden opgeslagen, ook al is dat eigendom van Google, Amazon of Microsoft?

Voor een korte aansprekende uitleg, kijk dit fragment van Arjen Lubach terug: https://m.youtube.com/watch?v=uoTMwX_clDs

Grote Amerikaanse techbedrijven als Google, Amazon en Microsoft vallen onder de Amerikaanse Cloud Act (2018). Die wet verplicht hen om data aan de Amerikaanse overheid te geven, ook als die data in het buitenland opgeslagen is. Daarnaast geeft de FISA-wet Amerikaanse inlichtingendiensten structureel toegang tot die gegevens.

Een andere reden om over te stappen is het terugdringen van de macht van Big Tech. In Europa hebben zij maar liefst 90% van de clouddiensten in handen (ACM, 2022). Dat betekent enorme financiële én data-gedreven macht. In deze podcastaflevering van Emerce licht Jochem de Groot toe hoe Big Tech de cloud heeft gekoloniseerd. Hij werkte jaren als lobbyist van Microsoft en zag van dichtbij hoe Big Tech ook het discours van technologie bepaalt; hoe we over technologie praten en ernaar kijken.

En waar ik deze post mee begon: de enorme voetafdruk van de vele datacenters in Nederland (en elders). Door de komst van zoveel (hyperscale) datacenters naar Nederland raakt het energienet nog meer overbelast wat ten kosten gaat van de bouw/aansluiting van woningen, scholen en bedrijven. Een aantal Europese cloudaanbieders zet zich in om hun klimaatimpact zo klein mogelijk te houden.

De grote techbedrijven zien "de bui" al hangen en openen studio's voor digitale weerbaarheid en soevereniteit in Europa.... Dus kies een alternatief voor jouw cloudopslag dat niet onder de Cloud-Act van de VS valt, zodat jouw data veiliger en duurzamer is opgeslagen.

Stap voor stap over op een Europese cloud

Afwegingen voor de keuze van een alternatieve cloudopslag:

Hieronder een overzicht van aanbevolen alternatieven met dank aan Bits of Freedom). Uiteraard zijn er meer alternatieven en kan je er ook over nadenken om je eigen server op te zetten.

Overstappen

Je data verhuizen naar een nieuwe cloud is net als verhuizen naar een nieuw huis: een flinke klus! Het overzetten van bestanden gaat meestal handmatig en kost tijd. Maar begin vooral rustig en stap voor stap, dan lukt het zeker.

Ook is het goed om te bedenken of je álle data moet bewaren en overzetten, of dat je een deel kunt opruimen. Dat bespaart tijd, opslagruimte én geld — want minder data betekent minder opslagcapaciteit in het datacenter.

Dit stappenplan is gebaseerd op het stappenplan van Bit of Freedom met enkele aanvullingen.

1. Kies een nieuwe cloud-aanbieder en registreer je
   Dit kan eenvoudig via de website van de aanbieder. Bij alle genoemde diensten is er een gratis proefperiode of instapmogelijkheid, zodat je eerst kunt ontdekken wat jou het beste bevalt.

2. Download de app
   Via de browser heb je ook toegang tot je cloud, maar bestanden overzetten gaat sneller en makkelijker via de app. Met de app heb je bovendien toegang tot je cloud vanaf al je apparaten, wanneer je dat wilt.

3. Zet je bestanden stap voor stap over en dubbelcheck
   Hier begint het echte inpak- en verhuiswerk, neem je tijd. Enkele algemene tips:

   • Voor je begint:

     • Controleer of je bestanden in een leesbaar formaat staan. Google Docs bijvoorbeeld zijn niet direct leesbaar in Proton Drive; exporteer ze eerst als .odt of .pdf.

     • Bedenk of je alles wilt bewaren of dat je ook kunt opruimen — dat scheelt veel tijd en opslag.

   • Kopieer in batches, niet alles tegelijk:

     • Kopieer de bestanden naar de nieuwe cloud, zodat ze nog even in je oude cloud blijven staan voor het geval er iets misgaat.

     • Grote overdrachten (meer dan 5 GB) kunnen foutgevoelig zijn, dus werk map voor map.

   • Dubbelcheck of je belangrijkste bestanden goed zijn overgezet voordat je ze in de oude cloud verwijdert.

   Gebruik je Google Drive of Microsoft OneDrive? Dan kun je respectievelijk Google Takeout of Microsoft OneDrive Backup gebruiken om je bestanden eerst naar je computer te downloaden.

   Bij Koofr kun je zelfs direct je Google Drive, OneDrive of Dropbox koppelen om bestanden over te zetten.

   Dropbox biedt geen optie om al je bestanden in één keer te downloaden. Ik heb daarom mijn Dropbox-mappen gesynchroniseerd met mijn Macbook en ze via Finder naar Proton Drive gekopieerd.

   Het overzetten van foto’s en video’s duurde het langst door de hoeveelheid, zelfs na opschoning. Proton Drive heeft een handige synchronisatie-optie die bij mij alleen vanaf de iPhone werkte, niet vanaf mijn Macbook. ’s Avonds zette ik de synchronisatie aan, en de volgende ochtend stonden mijn foto’s op Proton Drive. Mijn foto-mappen moest ik helaas handmatig aanmaken en vullen, maar dat was ook een mooie trip down memory lane.

4. Stel synchronisatie en back-ups in voor je nieuwe cloud
   Zorg dat je nieuwe cloud automatisch synchroniseert en dat je back-ups hebt, zodat je data veilig en up-to-date blijft.

5. Verwijder je bestanden uit de oude cloud
   Als je zeker weet dat alles goed is overgezet en veilig staat, kun je je oude data verwijderen om ruimte en kosten te besparen. Jouw account kan je uiteindelijk ook verwijderen als je ook voor andere digitale diensten van deze aanbieder bent overgestapt.

Een laatste tip met dank aan Maurits Logtenberg van Macleasy is nog om niet één cloud-omgeving te gebruiken maar ook een tweede als back-up en het liefst ook een fysieke back-up op een externe harde schijf, een SDD. Zo weet je zeker dat als jouw computer of 1 van jouw cloud-omgevingen niet meer beschikbaar is, je toch bij jouw bestanden en foto's kunt.

Succes met jouw overstap! Laat het weten als je vragen hebt of suggesties voor de lijst met alternatieven of het stappenplan.

"Blindelings aannemen dat informatietechnologie leidt tot verspreiding van democratie is overduidelijk een mislukte strategie gebleken" (Marietje Schaake, De Tech Coup, p. 17).

In deze verkiezingsweek deel ik inzichten over hoe Big Tech onze democratie beïnvloedt. Maar vooral wil ik je oproepen om woensdag te gaan stemmen! Daarom deze week een kleine, maar belangrijke overstap die minder tijd kost dan bijvoorbeeld het veranderen van e-mail: overstappen naar een privacy-vriendelijke browser en zoekmachine. Zo houd je genoeg tijd over om ook te stemmen woensdag aanstaande.

In de jaren '70 en '80 legden vrouwelijke en mannelijke internetpioniers de basis voor het internet zoals wij dat nu kennen. Zij stonden voor universele toegang tot informatie en kennis, technologische decentralisatie en het vermijden van gezag dat van bovenaf wordt opgelegd. De Cypherpunk-beweging was bezorgd dat overheden nieuwe technologieën zouden gebruiken om de bevolking te bespioneren (Marietje Schaake, De Tech Coup). Maar de huidige "techleiders varen [...] uiterst succesvol in het ontwijken van regelgeving en laten liever hun commerciële softwarecode regeren" (Marietje Schaake, De Tech Coup, p. 32).

Obama wist in 2009 mede dankzij nauwe samenwerking met socialmediabedrijven de verkiezingen te winnen. Inmiddels zijn de Big Tech-leiders steeds meer bondgenoten van de staat geworden. Dat was duidelijk te zien bij het diner met de CEO’s van de grote techbedrijven in het Witte Huis afgelopen najaar; het tegenovergestelde van waar de pioniers voor stonden.

Lees vooral het boek De Tech Coup van Marietje Schaake voor de ontluisterende ontwikkelingen rondom de banden tussen Big Tech en de staat; al in 2016 zat de top van de grote techbedrijven aan tafel bij Trump.

Deze ontwikkelingen beperken zich allang niet meer tot de VS. Ook in Nederland hebben Big Tech, vooral via social media, invloed op de verkiezingen. De organisatie Post-X Society coördineert het Hybrid Election Integrity Observatory: een consortium dat de integriteit van het verkiezingsproces onderzoekt. Hun recente bevindingen over de Tweede Kamerverkiezingen in 2025 zijn helder:

• Ingekochte trollenlegers die berichten van politici liken en delen;

• Steeds extremere AI-gegenereerde content, haatzaaiende content in live-streams, zonder adequate moderatie;

• Rapportagefuncties van platformen om deze content te beoordelen en verwijderen bleken niet te werken;

• Ondanks nieuwe EU-regels voor meer transparantie waren dit de minst transparante verkiezingen van Nederland omdat de platforms hier ieder anders mee omgingen.

Tot slot concludeert het observatorium: "Tot slot brengt ons observatorium een onhoudbare situatie aan het licht. De monitoring van systemische risico's voor onze democratische processen is op dit moment afhankelijk van maatschappelijke organisaties met beperkte middelen. De platforms kunnen vrijuit zachte beloftes doen, gratis gebruikmaken van het werk dat wij verzetten, en hoeven nauwelijks verantwoording af te leggen."

En dat is precies wat Marietje Schaake beschrijft beschrijft: "de geleidelijke erosie van democratie in onze tijd wordt versneld door de groeiende macht van technologiebedrijven zonder dat daar tegenmacht tegenover staat".

Ook tijdens de gemeenteraadsverkiezingen blijkt dat de moderatie door platformen faalt. Meta, het moederbedrijf van onder andere Facebook en Instagram, verbood politieke reclame om te voldoen aan de nieuwe EU-regels. Deze regels zijn bedoeld om transparantie te vergroten en desinformatie en buitenlandse inmenging tijdens verkiezingen te verkleinen. Toch blijven (lokale) partijen gewoon doorgaan met adverteren op sociale media.

Dit is slechts het 'topje van de ijsberg' als het gaat om invloed van Big Tech op onze democratie. In een volgende post ga ik hier dieper. Wil je nu al meer weten? Luister of lees dan:

• Podcast Subcurrents - Aflevering 3 van Gerbrand Oudenaarden met Pieter van Boheemen (Post-X Society) over hoe sociale media onze verkiezingen beïnvloeden.

• Het rapport van het verkiezingsobservatorium over de rol van social media op de Tweede Kamerverkiezingen 2025.

• Het boek De Tech Coup van Marietje Schaake.

Stap over op een privacy-vriendelijke webbrowser en zoekmachine

Jouw browser is niet alleen een toegangspoort naar alle informatie op het wereldwijde web, het is ook een toegangspoort naar jouw persoonlijke data. Veel van die data wordt gedeeld of verkocht aan derde partijen. Zo toonde  onderzoeksplatform Investico vorige maand pijnlijk aan dat online drogisten massaal gevoelige informatie doorspelen aan Facebook en Google.

Ook zoekmachines verzamelen veel data op basis van jouw zoekgedrag. En wie kan bepalen wat mensen vinden als ze ergens naar zoeken, heeft veel macht (Bits of Freedom).

Google Chrome is wereldwijd de populairste browser, met in februari 2025 een marktaandeel in views van 69%. Safari (Apple) volgt met 16%, Edge (Microsoft) met 5,5%. Onder de zoekmachines domineert Google met 90%, gevolgd door Bing (Microsoft) met 5% en Yahoo! met 1%.

Alternatieven voor de browser

Overwegingen voor het kiezen van een browser zijn onder andere:

Aanbevolen alternatieven zijn:

• Aanbevolen door Bits of Freedom zijn: Firefox en Brave. Ze verzamelen nauwelijks gebruikersgegevens, maar zijn gevestigd in de VS.

• Het alternatief dat ik zelf gebruik is Ecosia, omdat 100% van de winst naar de planeet gaat, er wordt miniaal data verzameld en Ecosia is gevestigd in Duitsland.

• Andere EU-alternatieven vind je hier: https://european-alternatives.eu/category/web-browsers.

Alternatieven voor de zoekmachine

• Aanbevolen door Bits of Freedom zijn Startpage (Nederlands) en DuckDuckGo (VS). Beide gebruiken niet-gepersonaliseerde reclame.

• Zelf gebruik ik ook Ecosia als zoekmachine. Bij iedere 40 zoekopdrachten plant Ecosia een boom.

• Andere EU-alternatieven vind je hier: https://european-alternatives.eu/category/search-engines.

Overstappen

Overstappen is eenvoudig. Probeer meerdere opties uit en ontdek wat jij prettig vindt.

1. Download en installeer de webbrowser op jouw computer of mobiel.

2. Stel de nieuw browser in als standaard.

3. Pas de zoekmachine aan: pas de instellingen in je webbrowser aan zodat deze gebruikmaakt van de door jou gekozen zoekmachine. Dit kan meestal via Menu > Instellingen > Zoeken of Zoekmachine.

4. Zet privacy-instellingen aan voor veilig browsen. Tips voor Firefox en Brave vind je bij Bits of Freedom en voor Ecosia hier.

5. Importeer favorieten: uit je oude browser.

   • Firefox biedt een importeerassistent om gegevens van een andere browser te importeren.

   • Voor andere browsers kun je eenvoudig een bestand met jouw favorieten exporteren uit Google Chrome en importeren in jouw nieuwe browser.

Dit stappenplan is gebaseerd op het stappenplan van Bits of Freedom met enkele aanvullingen.

Succes met jouw overstap! Laat het weten als je vragen hebt of suggesties voor de lijst met alternatieven of het stappenplan.

In september 2025 maakte ik een mailaccount aan bij Soverin om gevoelige mails beter te beveiligen en om te voorkomen dat ze via de VS lopen. Vervolgens had ik de vraag: toen ik ooit een Gmail-account aanmaakte, was dát toch juist vooruitstrevend, nieuw, 'goed'? Wat is er zo veranderd dat nu steeds meer mensen van Gmail afstappen?

Eerst even terug naar mijn eerste mailaccount, daarna mijn keuze voor alternatieven en tot slot een kort stappenplan om jou op weg te helpen met de overstap naar een alternatieve e-maildienst.

Rond 1995 installeerden mijn ouders thuis internet, met zo'n modem die via de telefoonlijn verbinding maakte met veel gepiep. Iets later maakte ik als tiener een (gratis) mailadres aan bij De Digitale Stad (opgericht in 1994 en nu opgenomen als Digitaal Erfgoed bij Unesco) en werd zo een digitale burger van deze stad. DDS DDS werkte aan een door de gemeenschap zelf gebouwd, gestuurd en een op 'commons' gebaseerd internet. In 2001 stopte de subsidie vanuit de gemeente Amsterdam en is DDS doorgegaan in een stichting met een betaalde internet- en e-maildienst.

Niet veel later kwamen de berichtendiensten op als ICQ. MSN Messenger bracht dat je elkaar via mailadressen kon toevoegen in plaats van een persoonlijk nummer. Steeds meer mensen gingen gebruikmaken van MSN en dus maakte ik ook een gratis Hotmail-adres aan om Messenger te kunnen gebruiken. Mogelijk deed ik dit ook ter vervanging van mijn DDS-mailadres omdat daarvoor betaald moest gaan worden.

Bij een Hotmail-account kwam ook 2-4 MB opslag. Dat voldeed in het begin omdat er ook nog weinig digitale camera's en dus foto's werden gedeeld, laat staan grote bestanden of video's. Maar toen in 2004 Google een eigen e-maildienst, Gmail, lanceerde met wel 1 gigabyte gratis opslag wilde ik graag een Gmail-account. Ook had Google haar zoekmachine-expertise geïntegreerd in de maildienst waardoor mails veel makkelijker te vinden waren. Wat een verademing! In mijn herinnering was het destijds vooruitstrevend om een Gmail-account te hebben om deze redenen. We zagen toen nog niet de enorme 'digitale-afvalberg' aankomen, veroorzaakt door die gratis opslagruimte (daarover later meer).

Mijn mailaccounts waren dus altijd gratis en de laatste met meer dan voldoende opslagruimte en een fijne interface en zoek-functie. Tot nu.

Nu kies ik voor privacy, veiligheid en klimaat. Ik wil niet dat een paar grote techreuzen bijna al mijn data en online-activiteiten bij elkaar kunnen rapen, dat ze het mogelijk aan overheden doorspelen en dat mijn gegevens niet voldoende beveiligd zijn.

Daarom maak ik nu een rigoreuze overstap naar:

• Soverin voor mijn werkgerelateerde mails. Soverin is een Nederlands bedrijf. De webinterface is niet heel toegankelijk, maar doordat Soverin werkt met open standaarden is deze eenvoudige te gebruiken in je favoriete mailapp. Zo is ook de kalender eenvoudig in een kalender-app te importeren.

• Protonmail voor privégebruik. Proton is een populaire maildienst met servers in Zwitserland waarbij alle data end-to-end-versleuteld is. Je kunt een gratis mail-account aanmaken met 1 gigabyte opslag. Met een betaald-account, krijg je meer opslag, uitgebreidere functies waaronder ook beveiligde VPN-verbinding en een wachtwoordmanager (Proton Pass). Toegang tot je mailbox heb je via jouw browser of de Mail-app van Proton.

  Overstappen naar Proton? Gebruik mijn vriendenlink en ontvang 2 weken gratis bij een betaald abonnement:

Andere alternatieven
Naast Soverin en Proton is er een scala aan andere alternatieve e-maildiensten. Zo raadt Bits of Freedom ook het Duitse [Tuta Mail](- https://tuta.com/secure-email) aan: open source ontwikkeld, binnen de EU en privacy als business model.

Op de website European-Alternatives.eu staan nog eens 17 alternatieven met aangegeven in welk land het bedrijf gevestigd is en wat de belangrijkste punten zijn t.a.v. privacy en security. Ook is aangegeven met een icoon aangegeven of rekening wordt gehouden met het klimaat.

Afwegingen die je bij het kiezen van een alternatieve e-maildienst kunt maken zijn o.a.:

• Privacy en security
  De mate waarin privacy en security de kern zijn van de alternatieve maildienst. Voor veel EU-alternatieven ligt het niveau van privacy en security aanzienlijk hoger dan die van de Big Tech.

• Open source of niet
  Wil je onafhankelijk van de mailproviders jouw mails kunnen blijven inzien en gebruik, kies dan voor een alternatief dat op basis van open source is ontwikkeld.

• Pakket met ook andere diensten of enkel mail dienst (en kalender en contacten)
  Wil je andere diensten zoals opslag, videobellen, passwordmanager, bij dezelfde aanbieder afnemen (gemak) of wil je die elders afnemen (meer onafhankelijkheid).

• Extensie van maildienst of eigen domeinnaam
  Is de extensie van de mail-provider prima of heb je een eigen domeinnaam en wil je die kunnen gebruiken voor jouw mailadres?

• App van maildienst of een algemene mail-app(licatie)
  Wil je vanuit jouw eigen mail-applicatie op jouw device de e-mail kunnen versturen en ontvangen, dan heb je een e-maildienst nodig die IMAP beschikbaar heeft. Dit is een afweging tussen gemak in gebruik en security.

• Focus op duurzaamheid (klimaat)
  Draaien de datacenters op hernieuwbare energie? Wordt CO2-uitstoot geminimaliseerd en/of gecompenseerd?

• Kosten
  De grotere aanbieders hebben een gratis instapmodel waarmee je prima kunt beginnen. Voor meer diensten of meer opslag is vaak een betaald account nodig.

De overstap
Nieuwe accounts aanmaken en wegwijs worden in de nieuwe omgeving is niet zo'n grote stap. Zeker Proton is erg toegankelijk en helpt je door het proces heen. Toewerken naar het verwijderen van jouw oude account kost meer tijd en moeite.

Vooral het doorgeven van je nieuwe mailadres kost tijd omdat dat voor iedere nieuwsbrief en voor ieder online account anders verloopt. Mijn tip: doe het stap-voor-stap. Als er een nieuw mail binnenkomt, meteen even jouw nieuwe mailadres doorgeven.

• Stap 1: Account aanmaken bij een alternatieve e-maildienst

• Stap 2: Overzetten van gegevens

  • Importeer je contacten

  • Importeer (gedeelde) agenda's

  • Importeer (gedeeltelijk) jouw mails - dit is ook het moment om afscheid te nemen van de oneindige digitale zolder met bevestigingen van afspraken, pakketjes, foto's die je ook al hebt opgeslagen, etc. - Zie ook stap 5.

• Stap 3: Voeg je nieuwe e-mail en agenda toe aan je telefoon(s) en andere apparaten

  • Ofwel door het account toe te voegen aan jouw mail- en kalenderapp (bij open standaarden)

  • Ofwel door de mailapp en kalenderapp van de aanbieder te installeren.

• Stap 4: Update je mailadres bij nieuwsbrieven, online accounts en jouw persoonlijke netwerk

  • Ook hier: wil je ingeschreven blijven bij alle nieuwsbrieven die je ontvangen? Zijn de online accounts nog in gebruik?

  • Je kunt dit ook stap-voor-stap doen: bij binnenkomst van een nieuwsbrief of mail jezelf uitschrijven danwel jouw nieuwe mailadres doorgeven.

• Stap 5: Gefaseerd uitzetten

  • Houd je oude e-mail nog een paar maanden aan zodat je kunt dubbelchecken of je niet nog ergens vergeten bent jouw nieuwe mailadres door te geven.

    • Je kunt hiervoor ook jouw mails, gericht aan jouw oude e-mailadres, laten doorsturen naar jouw nieuwe mailadres. Dan hoef je niet op twee plekken jouw mail te checken. Wel handig als je deze in een aparte map laat binnenkomen zodat je goed ziet waar je nog jouw nieuwe mailadres moet doorgeven.

  • Deze tijd kun je ook gebruiken om jouw mailbox stap-voor-stap leeg te maken zodat je nog een check kunt doen of er mails zijn die je écht moet of wilt bewaren.

  • Daarna kun je jouw mailadres verwijderen - opgeruimd staat netjes!

Dit stappenplan is gebaseerd op het stappenplan van Bits of Freedom, aangevuld met mijn persoonlijke ervaringen met overstappen.

Succes met jouw overstap! Laat het weten als je vragen hebt of aanscherpingen op de lijst met alternatieven of het stappenplan.

Hoe dichterbij het Malieveld, hoe meer mensen met rode kleding ik zag en hoe meer ontroert ik raakte. Het gevoel van verbondenheid met zoveel anderen die zich uiten tegen het geweld in Gaza was ontroerend. Tegelijkertijd gaf het kracht om mij samen met velen uit te spreken.

Mijn LinkedIn-post hierover was mijn eerste niet werk-gerelateerde bericht. En, BAM, meteen ervaarde ik de werking van het algoritme:

• de donatielink voor een familie in Gaza werd steeds gewijzigd naar een algemene LinkedIn-pagina.

• kort daarna is het profiel van Khadija, de moeder van deze familie, verwijderd.

Ik ging op onderzoek uit. Shadow-bannen van berichten en profielen tot en met het verwijderen van profielen blijkt geregeld voor te komen. Voor Khadija zorgen ik en anderen dat haar stem gezien blijft worden om online donaties op te halen.

Deze persoonlijke ervaring met de negatieve kanten van algoritmes bleef mij bij. Daarom verdiep ik mij nu in de macht van algoritmes en Big Tech:

• hoe afhankelijk we ervan zijn geworden?

• hoe ze sturen wat we te zien krijgen?

• wie mogen bijdragen en wie niet?

Waar bijvoorbeeld een bericht naar volgers op Facebook jaren geleden nog 100% van de volgers bereikten, is dat nu slechts 10-15%. Maar het gaat niet meer alleen om berichten wel of niet te zien krijgen. Het gaat ook om profiling en opsporing, bijvoorbeeld door ICE in de Verenigde Staten.

Steeds meer mensen en organisaties worden kritisch, oriënteren zich op overstappen naar alternatieven of zijn daar al mee bezig. Ik voel weer mijn ontroering en kracht opborrelen die ik ervoer bij de Rode Lijn-demonstratie: samen kunnen wij onze krachten bundelen!

Of je nu van Big Tech wil afstappen voor het klimaat, rechtvaardigheid, mensenrechten en/of jouw eigen digitale autonomie - start vandaag nog! Bijvoorbeeld door Signal te gaan gebruiken of een mailaccount bij Proton aan te maken.

De komende tijd deel ik:

🔸 waarom overstappen een krachtige stap is naar een betere digitale wereld

🔸 mijn eigen overstap: mijn overwegingen voor alternatieven, verrassingen en frustraties.

——

🙏 Ook blijf ik de stem van Khadija laten zien, juist omdat algoritmes en Big Tech een grote rol spelen in het onrecht dat o.a. in Gaza plaatsvindt. Check haar fundraising-pagina:

Deze post plaatste ik op 3 maart 2026 op LinkedIn.

Bekijk alle posts