Het Nieuwe Testament met aantekeningen

Een bijzondere uitgave van het Nieuwe Testament met aantekeningen verscheen in de eerste helft van de 19de eeuw van de hand van de Utrechtse hoogleraar. H.E. Vinke.

Over H.E. Vinke

Henricus Egbertus Vinke werd op 20 juni 1794 in Amsterdam geboren als enig kind van de kruidenier Lambertus Vinke en Geertruida van Ittersum. Na de Latijnse school studeerde hij drie jaar aan het Athenaeum Illustre in Amsterdam (vanaf 1811) en vervolgde zijn studie godgeleerdheid in 1814 aan de Universiteit Utrecht. Hij werd sterk beïnvloed door zijn leermeester J. Heringa. Op 19 juni 1818 promoveerde hij in Utrecht op een proefschrift over de voorspellingen van Jezus aangaande zijn lijden, sterven en opstanding.

Tussen 1817 en 1836 diende Vinke als predikant in verschillende gemeenten: De Vuursche (1817), Jutphaas (1820), Alkmaar (1821) en Utrecht (1829). In 1836 volgde hij zijn leermeester Heringa op als gewoon hoogleraar in de godgeleerdheid aan de Universiteit Utrecht. Hij doceerde onder andere dogmatiek, homiletiek (preekkunde), praktische theologie en kerkrecht.

Vinke was getrouwd en kreeg zes kinderen, waaronder twee zonen die ook predikant werden. Vinke overleed onverwacht op 27 augustus 1862 in Utrecht aan de gevolgen van een beroerte. Tot op de dag van de aanval was hij werkzaam geweest aan zijn verklaring van het Nieuwe Testament.

Zijn “bijbels-gereformeerde” standpunt

Vinke stond bekend om zijn 'bijbels-gereformeerde' standpunt, waarbij hij de Bijbel als hoogste autoriteit zag, maar tevens een grote liefde koesterde voor de traditie en de belijdenisschriften van de Nederlandse Hervormde Kerk

Het 'bijbels-gereformeerde' standpunt van Henricus Egbertus Vinke hield in dat hij zijn theologie primair baseerde op de Bijbel, terwijl hij tegelijkertijd vasthield aan de traditie van de Nederlandse Hervormde Kerk. Dit standpunt kan aan de hand van de volgende kernpunten worden gespecificeerd:

• De Bijbel als primaire bron (fons primarius): Vinke stelde dat dogmatiek direct uit de Heilige Schrift moest worden afgeleid ("ex ipso codice sacro"). Hij streefde naar een theologie die "werkelijk Bijbels" genoemd kon worden. Hierbij maakte hij het onderscheid dat de Heilige Schrift het Woord van God bevat, en dat de openbaring hierin trapsgewijs is verlopen, waarbij het Nieuwe Testament de belangrijkste bron is voor de christelijke dogmatiek.

• De belijdenis als secundaire bron (fons secundarius): Hoewel hij de Gereformeerde belijdenisschriften hoogachtte en uitgebreid bestudeerde, plaatste hij deze nooit op één lijn met de Bijbel. De belijdenis diende als een hulpmiddel om de leer van de kerk te begrijpen, maar moest altijd getoetst worden aan de Schrift als de "enige norm van de waarheid".

• De rol van de gezonde rede: Om de goddelijke openbaring te verstaan, was volgens Vinke het gebruik van de gezonde rede noodzakelijk. De rede mocht zaken die zij niet kon verklaren of die het menselijk bevattingsvermogen te boven gingen niet zomaar verwerpen, tenzij deze in strijd waren met de basisprincipes van de rede zelf. Hij combineerde dit met een zekere intellectuele bescheidenheid.

• Praktische gerichtheid ("voor het leven"): Zijn theologie was niet louter theoretisch, maar moest laten zien hoe effectief het Evangelie was voor de troost en verbetering van de mens. Hij hield zijn leerlingen dan ook voor dat zij niet alleen tot geleerden, maar vooral tot herders en leraars werden opgeleid.

Het Nieuwe Testament met aantekeningen

Het Nieuwe Testament met aantekeningen wordt gezien als één van zijn belangrijkste werken. Vinke wijdde een groot deel van zijn tijd aan dit omvangrijke project. Het verscheen oorspronkelijk in 17 losse delen en is later gebundeld in vier boekbanden. Hij werkte aan de verklaringen van dit werk tot op de dag van zijn fatale beroerte; hij was op dat moment genaderd tot Openbaring 7:15. Zijn zoon voltooide het werk. Het werk was bedoeld voor huiselijk gebruik maar werd ook wetenschappelijk gewaardeerd.

Vinke combineerde de Statenvertaling met zijn eigen op een specifieke, gestructureerde wijze.

De belangrijkste kenmerken van deze combinatie waren:

• De basis van de tekst: Vinke gebruikte als basistekst de Statenvertaling, specifiek de 'opgeschoonde' editie van het Nederlandsch Bijbelgenootschap uit 1848. Hij voerde hierop zelf nog verbeteringen uit wat betreft "weinige fouten en onregelmatigheden" die hij in die editie aantrof.

• Inmenging in de tekst: Zijn ophelderende aanmerkingen (verklarende noten) werden direct in de tekst ingelast. Dit hield in dat de uitleg en de Bijbeltekst in de lay-out met elkaar verweven waren om de lezer direct van duiding te voorzien.

• Toepassingen aan het slot: Naast de directe verklaringen voegde hij toepasselijke opmerkingen toe, die niet in de tekst stonden maar achter elk afzonderlijk gedeelte volgden.

• Doelgroep en stijl: De combinatie was specifiek ontworpen voor huiselijk gebruik en "hoofden van Christelijke huisgezinnen". Vinke streefde er hierbij naar om met weinig woorden zaken op te helderen die voor een ontwikkelde Bijbellezer enige verklaring behoefden.

Hoewel het werk primair bedoeld was voor stichting in het gezin, werd de kwaliteit van de verklaringen zodanig geacht dat het ook voor wetenschappelijk gevormde theologen als waardevol werd beschouwd.

📚 De uitgave in vier banden zijn verschenen bij Importantia Publishing.

Deel 1: Mattheus t/m Johannes, 627 pagina's. 
ISBN: 9789057196867 (Öffnet in neuem Fenster)

Deel 2: Handelingen t/m 2 Korinthe, 598 pagina's. 
ISBN: 9789057196874 (Öffnet in neuem Fenster)

Deel 3: Galaten t/m Hebreeën, 517 pagina's.
ISBN: 9789057196881 (Öffnet in neuem Fenster)

Deel 4: Jakobus t/m Openbaring, 401 pagina's.
ISBN: 9789057196898 (Öffnet in neuem Fenster)

📥 De 17-delige uitgave is beschikbaar via Gratis Theologieboek als PDF-dowload. De downloads staan hier (Öffnet in neuem Fenster).

Tot slot nog een video dat gemaakt is met de tekst van dit artikel.

❣️Dank aan de donateurs van Gratis Theologieboek

Gratis Theologieboek wordt grotendeels gefinancierd door de vrijwillige bijdragen van de gebruikers. Gratis Theologieboek is een initiatief zonder winstoogmerk. Dankzij de donateurs die een kleine maandelijkse bijdrage leveren kan Gratis Theologieboek bestaan. Help jij mee met het verder uitbreiden van Gratis Theologieboek?

💌 Als jij iemand kent die het fijn zou vinden om de nieuwsbrief van Gratis Theologieboek te ontvangen stuur dan onderstaande link door:

https://over-theologie.nl/gratis-theologieboek (Öffnet in neuem Fenster)