🚮 Digitaal "ontspullen" — breng jij jouw digitale afval weg?

Dit is de zesde post in mijn serie over mijn overstap naar digitale autonomie (en van Big Tech af).

Als onderdeel van mijn overstap kijk ik ook steeds meer naar wat ik écht nodig heb en wat ik écht wil (blijven) gebruiken aan digitale diensten. Door alle gratis diensten en opslag leek dat nooit echt nodig, maar de ongebreidelde opslag van onze digitale 'dozen op zolder' kost enorm veel CO₂-uitstoot, water en schaarse grondstoffen.

Onlangs stapte ik over naar een nieuwe cloud (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) en heb ik mijn foto's flink opgeschoond: per-ongeluk-screenshots, foto's van verkochte items en dubbele foto's heb ik verwijderd. Zo ook de fotoseries van 50+ foto’s die mijn dochtertje met regelmaat maakt.

Hebben we al die apparaten echt nodig?

Naast jouw bestanden en foto’s, kost ook het gebruik van apparaten veel dataverkeer en -opslag. In de podcast Schaduwoorlog (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) over de gebrekkige beveiliging van beveiligingscamera's en slimme deurbellen wordt de vraag gesteld of we al die camera's in onze privé- en publieke ruimte wel echt nodig hebben. Dat geldt voor alle apparaten die via internetverbindingen gegevens uitwisselen: het internet of things (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre). Is het even een leuke gadget, of voegt het echt iets toe?

Alexander Klopping (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) is erg enthousiast over de AI-ketting van Plaud waarmee gesprekken worden opgenomen en getranscribeerd. Maar is dit echt nodig? Wat kost het aan elektriciteit en watergebruik als je continu gesprekken opneemt, laat transcriberen en opslaat? Wat betekent dit voor jouw privacy en vooral van degenen in jouw buurt?

Regulering ontbreekt

Gartner (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) geeft in haar jaarlijkse vooruitblik op technologische trends aan dat de ontwikkelingen elkaar in hoog tempo blijven opvolgen. De macht die techbedrijven hebben neemt daardoor nog meer toe. Maar regulering ontbreekt, ook ten aanzien van de uitstoot en impact op onze leefomgeving.

De nieuwe staatssecretaris van Digitale Zaken en Soevereiniteit (Willemijn Aerdts) valt onder het ministerie van Economische Zaken. Dat maakt dat het kabinet een economisch perspectief heeft op digitalisering, zo stelt Felienne Hermans (hoogleraar Computer Science Education aan de VU) in dit artikel in Vrij Nederland (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre). Regulering ten aanzien van klimaat, energie- en watergebruik is daarmee voorlopig niet aan de orde, laat staan ten aanzien van sober omgaan met digitalisering. Economische groei blijft het devies.

In een column brengt Lode Lauwaert (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre), professor techniekfilosofie aan de KU Leuven het perspectief naar voren dat AI ook kan bijdragen aan het klimaatprobleem. Hij concludeert: “AI is niet de grootste klimaatzondaar en kan bovendien een rol spelen in de energietransitie”. Hier komt het aloude dogma terug dat technologie de wereldproblemen kan oplossen. Tot nu toe is er zeker vooruitgang geweest door technologie, maar wel tegen hoge kosten zoals toename van ongelijkheid, oprekken van ethische en morele grenzen en een grote impact op het klimaat en onze leefomgeving. Enkel spreken van een ‘ecologisch prijskaartje’ doet de impact van AI tekort en sluit de weg naar een maatschappelijke debat over principiële keuzes af. Gelukkig wordt die discussie wel gevoerd, ook in de reacties op deze column (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre).

Inzicht in jouw digitale voetafdruk

Ondertussen loopt onze digitale voetafdruk met iedere digitale ontwikkeling op naar forse ecologische rekening. Alex de Vries-Gao (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) onderzocht dat AI-systemen in 2025 een CO₂-voetafdruk kunnen hebben van een wereldstad als New York, en evenveel water kunnen verbruiken als we wereldwijd in één jaar aan flessenwater drinken.

Op de website E-missions.nl (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) staan verschillende impact-calculatoren die jouw digitale voetafdruk inzichtelijk maken. Tien e-mails per dag, waarvan 3 met bijlagen, kost jaarlijks aan energieverbruik 37,5 kWh en geeft een uitstoot 12,3 kg CO2. Dat staat gelijk aan ruim 800 kilometer rijden met een elektrische auto. Bewuster omgaan in ons digitale gedrag is een verantwoordelijkheid die we wat mij betreft moeten en kunnen nemen.

Wat is jouw digitale voetafdruk? Ga jij ook opruimen en jouw gebruik proberen te minderen?

Digitale soberheid

Bij de kick-off van het netwerk Digital Pathways to Sustainability (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) van de Universiteit van Utrecht in maart 2026 leerde ik de term digital sobriety oftewel: digitale soberheid. Een interessant onderzoeksveld dat verkent hoe we als maatschappij bewuster kunnen zijn van de impact van technologie op ons leven en op onze leefomgeving. Zowel in tijd en aandacht als de impact op ons klimaat.

Ik kon daar meteen mijn nieuwe Light Phone (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) laten zien: "Light Phones are simple devices with quality tools, designed to be used as little as possible." Toegegeven: het is nog flink wennen aan een telefoon zonder apps, maar het geeft rust en ruimte voor andere dingen in het leven.

En uiteraard red ik het niet geheel met deze app-loze telefoon bij online bankieren, het doen van mijn belastingaangifte en opzoeken hoe laat de voetbalwedstrijden van mijn zoon zijn. Dus mijn oude iPhone pak ik er af en toe nog bij, maar een stuk minder dan eerst.

Digitaal afval tastbaar maken

Naast sober zijn in gebruik van digitale diensten is het ook goed om bewust te zijn van ons digitale afval. Martijn van Loon, digital designer, doet hier onderzoek naar in zijn project Invisible Debris (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre): "As a society we are digitizing at a rapid pace, but we are only limitedly aware of its physical impact. Much data remains unused, is waste, stored in data centers that use energy, water and cause emissions. How do we make this digital waste tangible and sensible within our field?"
Eerder maakte hij een fysieke installatie (S'ouvre dans une nouvelle fenêtre) om digitaal afval tastbaar te maken tijdens de Dutch Design Week.

Tijd voor een digitale vuilnisdag!

Hoe minder je gebruikt, hoe minder digitaal afval je produceert, hoe minder er hoeft te worden opgeslagen in energieslurpende datacenters. Maar ook het afval dat er al is verdient aandacht. Net zoals je fysiek afval scheidt en wegbrengt, loont het om regelmatig je digitale zolder op te ruimen.

Die 50+ bijna identieke foto’s van mijn dochtertje? Ik bewaar bovenstaande screenshot, de foto's zelf heb ik verwijderd. Het doorscrollen van mijn foto-bibliotheek is meteen veel leuker!

Hierbij nog een lijstje verzamelde tips om jouw digitale vuilnis te minderen en weg te brengen.

Mail

• Ruim je inbox op: verwijder oude nieuwsbrieven, statusmails van bestellingen en verzonden mails die je niet meer nodig hebt.

• Sla grote bijlagen op in je cloud of lokale opslag in plaats van ze in je mailbox te laten staan.

• Stuur geen bijlagen maar deel een link naar het document, of maak een bijlage zo klein mogelijk.

Cloud & foto's

• Bekijk je grootste bestanden en verwijder wat je niet meer nodig hebt.

• Scroll regelmatig door je fotobibliotheek en verwijder dubbele foto's, screenshots en foto's van verkochte items.

• Maak van je mooiste foto's een digitaal fotoboek — zo bewaar je herinneringen zonder een eindeloze bibliotheek.

Zoekmachine

• Zet 'autocomplete' uit in de instellingen: dit verlaagt je verbruik al met een factor 15.

• Gebruik geen AI voor feitelijke zoekopdrachten waarbij een gewone zoekmachine volstaat.

Social media

• Zet automatisch afspelen van video's uit. Een video verbruikt tot 10x zoveel energie als een afbeelding.

• Wees spaarzaam met het plaatsen van afbeeldingen: 1 afbeelding kost evenveel energie als 1.000 tekstberichten.

Apps & digitale diensten

• Loop kritisch door je apps en abonnementen: al deze diensten bewaren data en houden servers draaiende. Verwijder apps die je niet gebruikt en sluit je account.

Tijd dus voor een nationale digitale vuilnisdag! Wanneer zullen we die plannen?