En onderschat hen niet
Door Peter Vandermeersch
Toen ik deze nieuwsbrief begon beloofde ik het niet enkel te hebben over de factoren die journalistiek bedreigen, maar ook te kijken naar initiatieven die worden genomen om journalistiek opnieuw uit te vinden. Dat gebeurt dagelijks binnen de “traditionele” media, maar ook daarbuiten.
Zo kijk ik met ongelofelijk veel belangstelling naar de 28-jarige Franse journalist Hugo Travers (die werkt onder het merk HugoDécrypte (Si apre in una nuova finestra)— zeg maar Hugo Ontcijfert) die op verschillende platvormen vijftien miljoen volgers bereikt met zijn nieuwskanaal, wat meer is dan bijvoorbeeld de krant Le Monde. Ook de manier waarop de 26-jarige Dylan Page (bijnaam ‘News Daddy’) aan zijn publiek van twintig miljoen jonge mensen op TikTok de actualiteit duidt (Si apre in una nuova finestra), is verfrissend. Je kan voor of tegen hen zijn maar Amerikaanse stemmen als de podcast host Joe Rogan, (Si apre in una nuova finestra) Trump-supporter Tucker Carlson (Si apre in una nuova finestra) en de onlangs vermoordde Charlie Kirk hebben of hadden een immense invloed als opiniemaker. En wil je echt alles weten over transfers in de voetbalwereld, dan moet je vooral Fabrizio Romano (Si apre in una nuova finestra)volgen (die op X meer dan 26 miljoen volgers heeft).
De wereld van die influencers en creators is chaotisch en soms schimmig. Waar stopt het nieuws en begint de commentaar? Wie zit er juist achter? En waar stopt de journalistiek en begint de commercie? (Maar om eerlijk te zijn: dat vragen velen zich ook af over de traditionele media.)
Net daarom ben ik opgetogen over een uitgebreid onderzoek naar die creators (Si apre in una nuova finestra)dat onlangs werd gepubliceerd door het Europese Reuters Institute. Dat rapport is een welkome aanvulling op een onderzoek (Si apre in una nuova finestra) van net een jaar geleden door het Amerikaanse Pew Research Center dat al eerder (Si apre in una nuova finestra)die evolutie in de journalistiek probeerde in kaart te brengen.
Om te beginnen: wat zijn “news creators” of “news influencers”? Beide onderzoeken definiëren hen als individuen of kleine groepen die via sociale media en videoplatforms (YouTube, TikTok, X en Instagram) nieuws, duiding en opinie delen. Ze zijn in principe onafhankelijk van traditionele nieuwsorganisaties, maar spelen een groeiende rol in publieke debatten en de politieke opinievorming. Volgens Reuters en Pew vervangen ze voor veel mensen (deels) de klassieke media als primaire nieuwsbron. En ja, het gaat in vier van de vijf gevallen om mannen.
Onderschat hen niet! De nieuwe generatie nieuwsverspreiders heeft een toenemende invloed. In de Verenigde Staten maken politici als Donald Trump actief gebruik van populaire YouTubers en podcasters zoals Joe Rogan (Si apre in una nuova finestra)en de Nelk Boys (Si apre in una nuova finestra) om kiezers te bereiken. Ook politici als Emmanuel Macron in Frankrijk en Keir Starmer in het Verenigd Koninkrijk gebruiken sociale media-figuren in hun communicatiestrategie.
In landen met beperkte persvrijheid, met name in Afrika en Latijns-Amerika, fungeren deze creators zelfs als alternatieve of kritische stemmen.
Volgens het Pew-onderzoek haalt 21% van de Amerikanen geregeld nieuws van influencers, oplopend tot 37% bij jongeren onder de 30. Deze groep is daarmee cruciaal geworden voor politieke communicatie en publieke meningsvorming.
Maar, zo maakt Reuters duidelijk, er zijn grote regionale verschillen. In landen als Nigeria, Mexico, Thailand en de Filipijnen besteden mensen meer aandacht aan news creators dan aan traditionele media. In Noord- en West-Europa (zoals Nederland, Duitsland, Noorwegen en het VK) blijft de invloed beperkter. (België werd niet onderzocht)
Ook demografisch zijn er verschillen, zegt Pew. Het gebruik van influencers als nieuwsbron is hoger bij etnische minderheden en lagere inkomensgroepen: 30% van Hispanics, 29% van Aziatische Amerikanen en 27% van zwarte Amerikanen, tegenover 17% van witte Amerikanen. Jongeren zijn duidelijk de grootste gebruikersgroep. Politiek gezien is het gebruik redelijk gelijk verdeeld over Republikeinen en Democraten,
Wat doen die creators dan? Reuters onderscheidt vier hoofdtypen van news-creator-content:
Commentaar – opiniërende video’s en posts, vaak polariserend (denk aan Wierd Duk (Si apre in una nuova finestra) in Nederland)
Nieuws en onderzoeksjournalistiek – vaak vanuit de frontlinie of lokale context (denk aan de Palestijnse journalisten in de Gaza)
Uitlegvideo’s – toegankelijke samenvattingen en duidingen (denk aan HugoDécrypte in Frankrijk).
Specialistische content – niche-experts (sport, technologie, recht, gezondheid).
En in Nederland? Daar, zo stelt Reuters wordt het nieuwslandschap nog steeds gedomineerd door traditionele media. Cestmocro (Si apre in una nuova finestra) en RapNieuwsTV (Si apre in una nuova finestra) zijn invloedrijke alternatieve nieuwsaccounts, maar genieten lage betrouwbaarheid onder jongeren. Creators die veel genoemd worden in Nederland zijn de aan De Telegraaf verbonden reporter Saskia Belleman (Si apre in una nuova finestra)(rechtbankverslaggeving) en de opiniemaker Wierd Duk, (Si apre in una nuova finestra) de “mediapersoonlijkheid” Maarten van Rossem, (Si apre in una nuova finestra) de blogger Kris Klomp, (Si apre in una nuova finestra) de Palestijnse fotojournalist Motaz Azaiza (Si apre in una nuova finestra) en de wetenschapsjournalist van de Volkskrant, Maarten Keulemans. (Si apre in una nuova finestra) Ook Arjen Lubach (Si apre in una nuova finestra) komt in de lijst voor. Op Belleman na bestaat de top 15 uit mannen.
De opkomst van news creators en influencers heeft verstrekkende gevolgen. Het betekent dat het nieuwslandschap verder versplinterd wordt. Mensen krijgen informatie van uiteenlopende, soms tegenstrijdige bronnen. Dat heeft een gevolg op de positie van traditionele media: vooral bij jongeren verschuift het vertrouwen naar individuele stemmen. Dat betekent dan weer dat de polarisatie toeneemt: entertainende of ideologisch gekleurde formats verdringen genuanceerde journalistiek.
Maar, zo benadrukt Reuters ook: in landen met beperkte mediavrijheid bieden creators ruimte voor alternatieve perspectieven.
Data
05/11/2025
