Hoe Donald Trump de media aan banden wil leggen

Een bijzonder initiatief van The New York Times

Door Peter Vandermeersch

 De dag waarop ik deze blog lanceerde onder de, ik geef het toe, wat alarmerende titel “Journalistiek onder Vuur”, publiceerde een van de beste kranten ter wereld, The New York Times een bijzonder stuk dat werd ondertekend door ‘The editorial board’, zeg maar de schrijvers van de hoofdcommentaren. “Are we losing our democracy?” (Si apre in una nuova finestra) vraagt dit stuk (dat je overigens ook eens moet bekijken omdat de vorm waarin het werd opgetekend bijzonder is).

De redactie onderzoekt twaalf indicatoren (“markers” zo worden ze genoemd) van zogenaamde democratische erosie en stelt dat de Verenigde Staten van Donald Trump op alle 12 indicatoren achteruit zijn gegaan. Neen, het land is nog geen autocratie zoals Rusland of China, maar bevindt zich op een glijdende schaal van democratie naar autocratie, aldus de schrijvers.

Het lijstje is indrukwekkend: de vrije meningsuiting wordt ontmoedigd, justitie wordt gebruikt tegen tegenstanders, het Congres wordt buitenspel gezet, de National Guard ingezet tegen protesten, noodtoestanden worden verzonnen, minderheden gebruikt als zondebok, universiteiten worden ondermijnd, er is zelfverheerlijking, er is sprake van corruptie en de wet wordt gemanipuleerd om aan de macht te blijven.

De achtste “marker” betreft de pers. “Een autoritair regime controleert de informatie en de media. Trump is daaraan begonnen”, luidt de kop van dit onderdeel.

“Democratische regeringen hechten waarde aan nauwkeurige informatie als leidraad voor besluitvorming. Autoritaire leiders proberen ongemakkelijke waarheden te onderdrukken,” schrijft de krant die analyseert:

“De heer Trump heeft op verschillende manieren geprobeerd overheidsinformatie te manipuleren. Hij ontsloeg het hoofd van het Bureau of Labor Statistics nadat het agentschap deze zomer teleurstellende cijfers over de banengroei had gepubliceerd. Hij beëindigde ook federale inspanningen om gegevens te verzamelen over klimaatverandering — vermoedelijk omdat die informatie mensen zou kunnen aanmoedigen om actie te ondernemen.

Daarnaast heeft hij stappen ondernomen om de media te controleren, zowel traditionele als nieuwe vormen. Hij regelde de verkoop van TikTok van een Chinees bedrijf aan investeerders met banden met zijn politieke bondgenoten. Hij zette het Congres onder druk om de financiering van publieke radio en televisie stop te zetten. Hij dwong miljoenenbetalingen af van televisiezender ABC, Paramount (het moederbedrijf van CBS), YouTube en Meta om ongegronde claims te schikken dat hij oneerlijk zou zijn behandeld, en hij voert rechtszaken tegen The New York Times en The Wall Street Journal. Al deze stappen zijn bedoeld om verslaggeving te beperken die zijn visie niet napraat”.”

Kortom, zo besluit de krant: “In plaats van een onafhankelijke en vrije pers hoopt de heer Trump blijkbaar een schaduwecosysteem te creëren dat bereid is zijn belangen en standpunten te verspreiden.”

Wat de New York Times doet, is meer dan een redactionele waarschuwing: het is een democratisch seismogram. De druk op de pers is geen bijverschijnsel, maar het een signaal van structurele verschuiving. Zodra onafhankelijke verslaggeving verlamd raakt — door angst, door aanvallen, of door uitgeholde geloofwaardigheid — verliezen ook de andere pijlers van de democratie hun stevigheid.