Is de Bijbel echt gebeurd?

Kunnen we blindelings geloven dat de geschiedkundige gebeurtenissen die in de Bijbel vermeld worden ook daadwerkelijk kloppen?

Voor sommigen is alleen al het stellen van de vraag heiligschennis. Anderen roepen maar al te snel dat het allemaal niet klopt wat in de Bijbel staat en niet gebeurd kan zijn. Voor hen is het de motivatie om het geloof in God af te zweren. Twee uitersten waartussen auteur Jirska van Hooijdonk een weg zoekt.

Jirska studeerde aanvankelijk Politieke Geschiedenis en werkte lange tijd als vertaler en redacteur. Op latere leeftijd studeerde ze theologie aan de Evangelische Theologische Faculteit in België, gevolgd door een meer gespecialiseerde Master “Aspects and Implications of Biblical Interpretation” aan de London School of Theology. Na deze studie was ze een tijdlang gastpredikant binnen de PKN en momenteel doceert ze vakken als hermeneutiek, exegese en ethiek binnen het hoger onderwijs. In dit boek vind je al deze kennis en ervaring op de één of andere manier terug. Dat ze zo intens met het lezen en interpreteren van de Bijbel bezig is blijkt op iedere pagina van haar boek.

Ik begon aanvankelijk met wat huivering aan dit boek, want het is best een spannende vraag en de consequenties kunnen groot zijn. Vooral ook omdat aan het begin van het boek al duidelijk werd dat Jirska een weg vond binnen de historische tekstkritiek, de wetenschap die de bronnen en het ontstaan van de tekst en ieder bijbelboek onderzoekt. Deze historische kritiek is ontstaan in de 19de eeuw en heeft behoorlijk wat ongeloof en afvalligheid veroorzaakt.

Al direct in het begin van het boek komt Jirska met een metafoor die voor mij allesbepalend is geweest om met deze vraagstelling om te gaan en mij motiveerde om het hele boek te lezen.

Iedereen heeft wel eens rondgelopen in één van onze oude kerken en naar de gebrandschilderde ramen gekeken. Wie van ons kijkt door deze ramen om te kunnen zien wat er buiten is? Wat zie je dan echt van de buitenwereld? Hooguit een schaduw of silhouette.

Afhankelijk van  de manier hoe het raam gebrandschilderd is zal je meer of minder van de buitenwereld kunnen zien. Misschien valt de schaduw van een boom op het raam en zie je iets van de takken die door de wind heen en weer bewegen. Toch blijft het een vaag en vertekend beeld. Zien wat er echt buiten is ligt niet in het doel van een gebrandschilderd raam. Maar het brengt wel een boodschap over, wil inspireren en geeft kleur aan het licht dat naar binnen valt.

Jirska van Hooijdonk legt in haar boek de vraag op tafel of alles wat in de Bijbel beschreven is ook echt gebeurd is, zonder uiteindelijk gerust te stellen of de boel dicht te timmeren. Zelf noemt ze het een verkenning van een weg dat je het als gelovige uit kunt houden met historische twijfel. Door met deze vragen bezig te zijn wordt je niet noodzakelijkerwijs ongelovig, afvallig of vrijzinnig. Jirska laat zien hoe je er mee om kan gaan als je twijfel hebt op basis van kritiek. Niet door de kritiek te bestrijden, maar naar het overstijgende te kijken. De tekst blijft zeggenschap hebben om het geloof en omgang met God te stimuleren.

Van Hooijdonk laat eerst zien hoe een historicus bepaalt of een bron betrouwbare informatie geeft en op grond waarvan iets als echt gebeurd wordt beschouwd. Vanuit haar vroegere studie politieke geschiedenis heeft ze alle kennis in huis dit duidelijk uiteen te zetten. Als je bij de bijbel zo onderzoek gaat doen naar de historiciteit van de tekst kom je vanzelf uit bij de historische tekstkritiek. Jirska geeft aan op een specifieke manier om te gaan met deze historische tekstkritiek. Ze weet zich daarbij geïnspireerd door de franse filosoof Paul Ricoeur, die baanbrekend werk heeft verricht bij het verwerken en overstijgen van de kritiek van atheïsten op het christelijk geloof.

Veel centraler staat het doel van de tekst en de keuzes die de auteur en redacteur maakt om een tekst zijn uitwerking te laten hebben. Bij het samenstellen van een tekst maken auteurs en redacteuren keuzes over de opbouw van de tekst en wat ze melden en niet melden. De opzet hiervan is nooit geweest een historisch verslag te geven. Er zit altijd een gekleurdheid in om de boodschap over te brengen aan de lezer. Deze boodschap kan ingebed worden in historische gebeurtenissen om het een houvast of structuur te geven. Maar de doelstelling om deze gebeurtenissen exact en foutloos te verslaan is nooit het doel geweest van de auteur.

Het lezen van de tekst om te achterhalen wat er geschiedkundig gebeurd is lijkt op het kijken door het gebrandschilderde raam om te achterhalen wat er buiten te zien is. Als je zo kijkt ontgaat de boodschap van de brandschildering.

Na het hele boek gelezen te hebben kom ik zelf tot de conclusie dat ik het een verrijking vond, waarmee ik niets van mijn geloof verloren heb, maar eerder gemotiveerd ben dieper naar de tekst van de Bijbel te kijken met de vraag: wat wil deze tekst nu echt vertellen over God en de omgang met Hem?

De met NotebookLM geproduceerde video van deze recensie is een leuk informatief resultaat. Wel met disclaimer, want ik heb geconstateerd dat AI geregeld de termen “tekstkritiek” en “histotische kritiek” door elkaar gebruikt en dus het verschil niet weet.

Titel: Is de Bijbel echt gebeurd? En zo niet, wat dan?
Ondertitel: Alternatief voor een alles-echt-gebeurd-geloof
Auteur: Jirska van Hooijdonk
Uitgever: KokBoekencentrum
ISBN: 978 90 435 4408 5

💌 Als jij iemand kent die het fijn zou vinden om de nieuwsbrief van Gratis Theologieboek te ontvangen stuur dan onderstaande link door:

https://over-theologie.nl/gratis-theologieboek (Abre numa nova janela)

of deel dit bericht.

Gratis Theologieboek maak ik met liefde voor jou.

Als ontspanning drink ik graag een goede Latte of Koffie Verkeerd samen met mijn vrouw ergens op een leuk terras. Trakteer jij mij op een Latte? Of wordt het een lunch?