Journalistiek onder vuur: online haat is geen bijzaak meer — het is een wapen

Door Peter Vandermeersch

Deze nieuwsbrief heet Journalistiek onder vuur. Dat is niet altijd letterlijk. Maar wat er online gebeurt, voelt soms even dreigend.

Ik merk het in gesprekken met collega’s, in vertrouwelijke berichten laat op de avond, in de twijfel die bij mensen binnensluipt wanneer de zoveelste golf aan beledigingen binnenrolt. Geen kogels, maar wel woorden die raken. En soms net zo hard.

Het nieuwe rapport van de European Federation of Journalists (Abre numa nova janela)bevestigt wat ik al te vaak hoor en zie: online haat is geen toeval, geen ruis, geen achtergrondlawaai. Het is een methode geworden. Een strategie om journalisten te ontmoedigen, te vermoeien, te beschadigen. Voor vrouwelijke collega’s is het nog intenser, nog agressiever, vaak vileiner. Deepfakes, seksistische bedreigingen, georganiseerde campagnes — het is niet bedoeld om te choqueren, maar om te knevelen.

En ik begrijp het maar al te goed wanneer journalisten me vertellen dat ze bepaalde onderwerpen vermijden, niet om zichzelf te sparen, maar om hun gezin gerust te houden. Dat ze twijfelen voor ze op ‘publiceren’ drukken. Dat ze een soort mentale pantsering moeten bouwen om hun werk te kunnen doen. Het is een menselijke reflex — maar precies daarom zo gevaarlijk. Want elke keer iemand een stap terugzet, wint de intimidatie terrein.

Wat mij blijft frustreren is hoe traag Europese regeringen en instellingen reageren. Alsof online intimidatie iets abstracts is, een digitaal onweer dat vanzelf overwaait. Maar het waait niet over. Het wordt georganiseerder, doelgerichter, professioneler. En terwijl overheden en platforms elkaars verantwoordelijkheid blijven doorschuiven, worden journalisten de buffer, de schokdemper, de eerste lijn.

De frontlinie van persvrijheid ligt vandaag niet alleen in rechtszalen, parlementen of conflictgebieden. Ze ligt in onze commentaarsecties, in onze inboxen, in de digitale coulissen waar de publieke opinie wordt gevormd en gemanipuleerd. Daar wordt geprobeerd om de journalistiek klein te krijgen, te demoraliseren en uiteindelijk te doen verdwijnen uit het debat. En als dat lukt, verliezen we allemaal — niet alleen de pers, maar de democratie zelf.

Het is tijd om dat luidop te zeggen. Online haat tegen journalisten is geen detail en geen bijkomstigheid van ons werk. Het is een aanval op de publieke dialoog. Op de waarheid. Op het recht van burgers om te weten wat er gebeurt in de wereld, zonder dat die informatie gefilterd wordt door intimidatie.